Chemotherapie is een behandeling met medicijnen (cytostatica) die de groei van abnormale cellen, zoals kankercellen, verhinderen of remmen.

Deze behandeling werkt door het hele lichaam. Een behandeling met celremmende geneesmiddelen verloopt in cycli. Eén cyclus bestaat uit één of meerdere toedieningen, gevolgd door ‘rust’. Deze rustperiode zorgt ervoor dat het lichaam kan herstellen van ongewenste bijwerkingen. Vaak bestaat een behandeling uit verschillende middelen, die elkaars werking versterken. Door onderzoek wordt chemotherapie op deze manier steeds effectiever en biedt het een steeds betere kans op overleving. Bij de behandeling van borstkanker is er een grote verscheidenheid aan soorten chemotherapie. De chemotherapie die wordt gegeven is afhankelijk van de kenmerken van de tumor en kan per persoon erg verschillend zijn.

Toedienen chemotherapie

Chemotherapie kan op verschillende manieren worden toegediend.Bij borstkanker gebeurt dit meestal via een infuus, waarbij de cytostatica via een infuusnaald in de ader worden toegediend. Nadat de medicijnen zijn toegediend, verspreiden deze zich via het bloed door het hele lichaam, zodat bijna overal de (mogelijke) kankercellen bereiken worden. Deze behandeling vindt plaats op de dagbehandeling in Goes, Vlissingen of Zierikzee.

Wanneer chemotherapie

  • Na een operatie, adjuvante chemotherapie
    Hiermee worden eventueel microscopisch kleine uitzaaiingen die nog niet te zien zijn aangepakt. De kans op uitzaaiingen wordt hiermee sterk verkleind.
  • Voorafgaand aan een operatie, neo-adjuvante chemotherapie genoemd
    Dit kan geadviseerd worden bij een grote tumor. Meestal bij tumoren groter dan 5 centimeter of omdat er sprake is van borstkanker met een ontsteking van de borst.
  • Bij uitzaaiingen naar botten, longen of lever
    Het doel van de therapie is het afremmen van de groei van de tumor. Het verlengt de levensduur en vermindert pijnklachten, zwellingen en beperking van functies. De kuur wordt alleen gegeven zolang deze goed verdragen wordt.

Bijwerkingen

Chemotherapie heeft ook effect op de celdeling van gezonde cellen. Daardoor kunnen diverse  bijwerkingen optreden. Vooral sneldelende cellen zijn gevoelig voor chemotherapie. Zoals haarcellen, bloedvormende cellen, slijmvliescellen en huidcellen. De bijwerkingen die kunnen optreden zijn afhankelijk van de soort chemotherapie die u krijgt. De arts, verpleegkundig specialist en/of oncologieverpleegkundige zullen u de benodigde informatie geven over chemotherapie.

Haaruitval en hoofdhuidkoeling

Haaruitval is een bijwerking van veel soorten chemotherapie. Iedereen ervaart haaruitval anders. Sommige patiënten hebben er geen last van terwijl anderen het heel erg vinden. Hoofdhuidkoeling kan haaruitval voorkomen. Bij de hoofdhuidkoeling krijgt u een koude kap op het hoofd, voor, tijdens en na het chemotherapie-infuus. Door de hoofdhuid te koelen, worden de cellen die haar produceren beschermd tegen de chemotherapie. Hierdoor is de kans op haaruitval kleiner. De hoofdhuidkoeling kan niet bij iedereen die chemotherapie krijgt worden aangeboden, omdat de hoofdhuidkoeling niet bij iedere chemotherapie werkt. Meer informatie over de hoofdhuidkoeling krijgt u bij de oncologieverpleegkundige.

Lees meer over hoofdhuidkoeling.

ImmunotherapieImmunotherapie

ImmunotherapieImmunotherapie, ook wel antilichaamtherapie of targeted therapie genoemd, is een meer gerichte behandelvorm. Bij immunotherapie wordt gebruikgemaakt van medicijnen die zich richten op een bepaalde receptor (ontvanger) van de tumorcel. Deze receptor, die de groei van de tumor stimuleert, wordt door immunotherapie onschadelijk gemaakt. Immunotherapie is alleen in die gevallen inzetbaar waarbij sprake is van een tumor met de receptor Her2/neu. Dit is het geval bij circa 20 procent van alle vrouwen met borstkanker. Momenteel is Herceptin (Trastuzumab) hierbij het belangrijkste medicijn. Het medicijn kan per infuus of per injectie gegeven worden, meestal één maal per drie weken gedurende een jaar. Immunotherapie kan als op zichzelf staande behandeling worden gegeven, maar wordt meestal gecombineerd met chemotherapie of hormoontherapie.

Bij iedere vrouw met borstkanker wordt de Her2/neu receptor van de tumor bepaald. Alleen vrouwen met een Her2/neu gevoelige tumor komen in aanmerking voor immunotherapie. Herceptin heeft niet de klassieke bijwerkingen van chemotherapie zoals haaruitval. Wel kunnen zich griepachtige klachten en misselijkheid voordoen. Ongeveer drie procent van de vrouwen krijgt hartklachten. Daarom wordt de hartpompfunctie regelmatig gecontroleerd. Naast Herceptin zijn er nog enkele middelen die bij de Her2/neu receptor ingezet kunnen worden.

Anti-hormonale therapie

Anti-hormonale therapie (AHT) wordt ingezet bij een hormoongevoelige tumor. Dit betekent dat de tumor groeit onder invloed van de vrouwelijke geslachtshormonen oestrogeen of progesteron of beide. De vrouwelijke geslachtshormonen zetten de tumorcellen aan tot deling. AHT blokkeert de eigen hormoonproductie. Hierdoor kan de tumorcel niet meer groeien en sterft af. Hormonen worden aangemaakt in de eierstokken, maar ook in de bijnieren en in vetweefsel. De behandeling kan bestaan uit het wegnemen, of met medicijnen stilleggen, van de eierstokken als een vrouw nog niet in de overgang is. Daarnaast wordt dan vaak een ‘hormoonblokkeerder’, voorgeschreven. Bij vrouwen die reeds of bijna in de overgang zijn, zijn er medicijnen die zich richten op het remmen van hormoonaanmaak buiten de eierstokken. De medicijnen moeten meestal minimaal vijf jaar gebruikt worden.
De behandeling kan gegeven worden na operatie en is bedoeld om mogelijk aanwezige, maar nog niet zichtbare kankercellen te doden. Bijwerkingen zijn afhankelijk van het soort middel dat u voorgeschreven krijgt. Bij start van deze behandeling wordt u hierover geïnformeerd.

Bijwerkingen

Bijwerkingen zijn per behandeling verschillend. Voorafgaand aan de behandeling wordt u geïnformeerd door de arts of verpleegkundig specialist.

Bewegen en chemotherapie

Het is makkelijker om een gezond gewicht te behouden door regelmatig te bewegen. Daarnaast kan men door te bewegen de spiermassa behouden of opbouwen. Chemotherapie vraagt de nodige energie van het lichaam waardoor vermoeidheid, conditieverlies en spierafbraak kunnen ontstaan. Mensen zijn daardoor geneigd om rust te nemen om zo energie te sparen en vermoeidheid te voorkomen. Uit wetenschappelijke studies blijkt echter dat sporten en intensief bewegen tijdens chemotherapie de vermoeidheid en het conditieverlies juist kan verminderen en verlies van spieren kan beperken. Andere voordelen van sporten bij kanker zijn:

  • Een vermindering van het aantal bijwerkingen van de chemotherapie en de ernst ervan zoals misselijkheid en pijn
  • Een sneller herstel na de chemotherapie
  • Een toename van zelfvertrouwen en concentratie
  • Een vermindering van depressieve klachten
  • Een betere slaapkwaliteit
  • Een verbetering van de kwaliteit van leven

Fysiotherapiepraktijken en revalidatiecentra bieden speciale programma’s aan die gericht zijn op behoud van conditie bij chemotherapie. Informatie hierover is verkrijgbaar bij de oncologieverpleegkundige of verpleegkundig specialist.

Voeding en chemotherapie

Gezond en gevarieerd eten is belangrijk bij chemotherapie.

Op de website van B-bewust B-bewust checklist voeding en bewegen, een initiatief van Borstkankervereniging Nederland, zijn vragen over voeding en bewegen te vinden. Hier kunnen de vragen die voor u van belang zijn worden geselecteerd. Samen vormen ze een persoonlijke digitale checklist die gebruikt kan worden tijdens gesprekken met de behandelend arts, verpleegkundig specialist of oncologieverpleegkundige. Zo nodig kan er een verwijzing worden gedaan naar een diëtist die gespecialiseerd is in oncologische (voedings)zorg.