website
header04
header02
header03

Endocrinologie

Endocrinologie is het specialisme binnen de Interne Geneeskunde dat zich bezig houdt met ziekten van hormonen en hormoonproducerende klieren. Hormonen zijn stoffen die in het lichaam boodschappen overbrengen. Hormonen worden aangemaakt in een hormoonklier, door het bloed naar een bepaald weefsel of orgaan vervoerd, waar ze hun werking uitoefenen. Bekende voorbeelden zijn schildklierhormoon en stresshormoon. Hormonen zijn betrokken bij tal van lichaamsprocessen zoals energieopbouw, botopbouw, het suiker-, water-, zout- en zuurgehalte van het bloed en eetlust.

 

Endocriene ziekten kunnen worden onderscheiden in stoornissen van de werking van hormonen (er is een overmaat of een tekort aan hormoonwerking) en gezwellen (tumoren) van hormoonproducerende klieren. Bepaalde endocriene ziekten, zoals schildklierziekten en diabetes mellitus, komen veel voor en worden meestal door huisarts of internist in een niet-academisch ziekenhuis behandeld. Voor deze veel voorkomende endocriene ziekten richt een internist-endocrinoloog zich met name op ernstige en moeilijk te behandelen varianten. De specialisten die patiënten met endocriene aandoeningen binnen Zeeland (ADRZ en ZorgSaam) behandelen, endocrinologen, werken nauw met elkaar samen. Zeldzame endocriene ziekten worden vaak in overleg met academische ziekenhuizen, in ons geval het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam, behandeld.

 

Voorbeelden van endocriene ziekten zijn:

 

1. Diabetes

Diabetes mellitus, ook wel suikerziekte genoemd, is een aandoening waarbij suikergehalte in het bloed bij herhaling verhoogd is. De ziekte gaat gepaard met een tekort aan het hormoon insuline dat in de alvleesklier wordt gemaakt. Het is een van de meest voorkomende ziektes in onze westerse wereld; in Nederland zijn ongeveer een miljoen mensen bekend met diabetes. Niet alleen in Nederland, maar overal in de wereld komt diabetes veel voor.
Er bestaan verschillende vormen van diabetes mellitus:

 

Type 1 diabetes

Type 1 diabetes komt met name op lagere leeftijd voor, maar kan ook op oudere leeftijd ontstaan. Bij deze vorm van diabetes is er een ontstekingsproces in de alvleesklier, waardoor de cellen die insuline maken uiteindelijk kapot gaan. Daardoor kan het lichaam zelf geen insuline meer maken en is altijd toediening van insuline met behulp van injecties noodzakelijk.

 

Type 2 diabetes

Type 2 diabetes mellitus begint vaker op hogere leeftijd en werd daarom vroeger ook wel aangeduid met de term ‘ouderdomsdiabetes’. Het kan echter ook op jongere leeftijd, zelfs op de kinderleeftijd, al voorkomen. Type 2 diabetes is meestal gerelateerd aan overgewicht. Hierbij bestaat er altijd een combinatie van een tekort aan insuline-aanmaak en een verminderde gevoeligheid van het lichaam voor insuline, ook wel insulineresistentie genoemd. Behandeling bestaat uit het aanpassen van de voeding en de lichamelijke inspanning en het gebruik van tabletten en insuline.

 

Andere vormen van diabetes mellitus

Naast type 1 en type 2 diabetes bestaan er ook vormen van diabetes die het gevolg zijn van een andere ziekte, bijvoorbeeld een ontsteking van de alvleesklier. Daarnaast bestaan enkele bijzondere vormen van diabetes mellitus. Hieronder valt bijvoorbeeld de ziekte MODY (Maturity-Onset Diabetes of the Young) ofwel type 2 diabetes op jonge leeftijd, in combinatie met een sterk familiegebonden voorkomen.

 

Complicaties bij diabetes mellitus

Bij diabetes mellitus kunnen acute en langetermijncomplicaties ontstaan. Van belang is om deze complicaties zo veel mogelijk te voorkómen. Op korte termijn kunnen acute ontregelingen ontstaan, zoals te hoge of te lage bloedsuikers. Op lange termijn kunnen er specifieke diabetescomplicaties ontstaan, met name in het oog, de nieren en de zenuwen. De schade aan de zenuwen draagt bij aan diabetische voetproblemen. Verder hebben mensen met diabetes een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Wij beschouwen diabetes dan ook als een belangrijke aandoening, die niet onderschat dient te worden, maar door een adequate gezamenlijke aanpak door internist, diabetesverpleegkundige, dietist, psycholoog en vaatchirurg goed te behandelen is.

 

Voor meer informatie:

www.diabetesfonds.nl

www.diabetesfederatie.nl/nederlandse-diabetes-federatie

 

2. Calcium- en botstofwisselingsziekten

Ziekten van calciumstofwisseling zijn onder meer ziekten waarbij de calciumspiegel in het bloed te hoog of te laag is ten gevolge van overmatige werking of geringe werkzaamheid van de bijschildklieren, d.w.z. een teveel of een tekort aan bijschildklierhormoon. Te hoge en te lage waarden van het calciumgehalte in het bloed veroorzaken een scala aan klachten en kunnen leiden tot problemen op langere termijn. Ziekten van de botstofwisseling betreffen met name botontkalking (osteoporose) waardoor gemakkelijk botbreuken ontstaan. Osteoporose komt veel voor en wordt met name door de huisarts of door een internist in niet-academische ziekenhuizen behandeld. Andere botziekten zijn osteomalacie (Engelse ziekte), een aandoening waarbij het bot onvoldoende mineralen bevat en de ziekte van Paget, waarbij de botstofwisseling sterk verhoogd is. In het ADRZ worden de meeste Zeeuwse patienten met Calcium- en botstofwisselingsziekten behandeld. Bij complexe of zeldzame aandoeningen vindt de behandeling plaats in overleg met de afdeling endocrinologie van het Erasmus MC.

 

3. Schildklierziekten

Schildklierziekten kunnen onderscheiden worden in schildklierfunctiestoornissen en schildkliertumoren. Schildklierfunctiestoornissen betreffen zowel een tekort als een overmaat aan schildklierhormoonwerking. Deze ziekten komen veel voor en worden meestal door huisarts of internist in een niet academisch ziekenhuis behandeld. Academische ziekenhuizen specialiseren zich in schildklierfunctiestoornissen die een bijzondere of complexe oorzaak hebben, moeilijk te behandelen zijn of gepaard gaan met bijzondere bijverschijnselen.

 

Schildkliertumoren zijn meestal goedaardig. Diagnostiek en behandeling vinden meestal in een niet academisch ziekenhuis plaats. Kwaadaardige schildkliertumoren zijn zeldzaam. De behandeling hiervan vindt  in samenspraak met het Erasmus MC plaats. Hiervan zijn twee typen te onderscheiden: gedifferentieerd schildkliercarcinoom, dat ontstaat uit de eigenlijke schildkliercellen en medullair schildkliercarcinoom, dat ontstaat uit neuroendocriene cellen die in de schildklier liggen.

Gedifferentieerd schildkliercarcinoom is meestal goed te behandelen via een operatie en een aansluitende behandeling met radioactief jodium. Het radioactief jodium dat ophoopt in de schildklier, vernietigt eventueel de tumorcellen die mogelijk zijn achtergebleven na de operatie. Bij de meeste patiënten is de prognose erg goed. Bij 5 tot 10 procent van de patiënten komt de tumor echter weer terug of is er sprake van uitzaaiingen. Die laatste zijn veel moeilijker te behandelen doordat ze vaak geen radioactief jodium meer opnemen.

 

Er zijn afspraken over de behandeling van schildklierkanker gemaakt. Zeeuwse patienten met kleine, niet uitgezaaide schildkliertumoren worden in principe behandeld in het ADRZ in nauwe samenwerking met Zorgsaam. Complexe schildklieroperaties moeten worden uitgevoerd in een centrum met veel ervaring op dit gebied. Het Erasmus MC is gespecialiseerd in het uitvoeren van dergelijke operaties en in de verdere behandeling van deze patiënten. Patiënten met uitzaaiingen van schildklierkanker of patiënten bij wie de tumor terugkomt, komen in aanmerking voor experimentele behandelingen.

Bij de behandeling van schildklierkanker zijn naast de endocrinoloog in het ADRZ ook de volgende specialismen betrokken: Nucleaire Geneeskunde, Pathologie, Chirurgie, KNO en  Radiologie. Binnen het ADRZ wordt de zorg voor patienten met bovengenoemde schildklieraandoeningen georganiseerd binnen het 'multidisciplinair overleg endocriene tumoren'. Dit is een multidisciplinaire groep, samen met de collegae van Zorgsaam, waaraan internist-endocrinologen, chirurgen, nucleair geneeskundigen, pathologen, radiologen en, op verzoek radiotherapeuten, oogartsen en KNO artsen deelnemen. Er zijn nauwe banden met het schildkliercentrum Rotterdam van het Erasmus MC.

 

Meer informatie: www.schildklier.nl

 

4. Endocriene tumoren

In de verschillende hormoonklieren en hormoonproducerende cellen kunnen gezwellen ontstaan. Dit zijn meestal goedaardige gezwellen, maar ook komen kwaadaardige gezwellen voor die kunnen uitzaaien naar andere weefsels en organen.

 

Gezwellen van de hypofyse
De hypofyse is een bolrond orgaantje met een diameter van ongeveer 1 cm dat gelegen is in de hersenen. Dit orgaantje speelt een belangrijke functie als dirigent van de hormoonproductie door de schildklier, bijnierschors en geslachtsklieren. Deze beïnvloeding komt tot stand via hypofyse hormonen die in de bloedbaan worden uitgescheiden en via het bloed de zogeheten doelwit-organen bereiken. Het is een soort schakelstation voor hormonen. Onder- en overproductie van hypofysehormonen kan leiden tot een breed scala aan klachten.

De overgrote meerderheid van de hypofysegezwellen is goedaardig. De behandeling van hypofysegezwellen varieert met het soort gezwel. De behandeling van gezwellen die geen duidelijke problemen van hormoon overproductie geven, maar wel erg groot zijn, is vooral neurochirurgisch (operatie via de neus/neusbijholtes) of bestraling. Gezwellen die overproductie van hormonen geven kunnen veelal chirurgisch of met medicijnen behandeld worden. Gezwellen die teveel prolactine produceren (prolactinomen) worden bij voorkeur met medicijnen behandeld. Eventuele tekorten aan hormonen als gevolg van uitval van de hypofyse kunnen worden aangevuld door middel van medicijnen. Er zijn nauwe banden met het Erasmus MC, ons referentiecentrum voor patiënten met hypofyse aandoeningen die niet in het ADRZ behandeld kunnen worden (omdat er bijvoorbeeld een neurochirurgische ingreep nodig is).

 

Gezwellen uitgaande van het diffuse endocriene systeem van de darm en de endocriene cellen in de alvleesklier
Uit de hormoonproducerende cellen in het darmsysteem en de alvleesklier kunnen (veelal kwaadaardige) gezwellen ontstaan. Deze gezwellen kunnen zich openbaren door klachten en problemen veroorzaakt door overproductie van hormonen, maar soms zijn ze ook 'klinisch niet functioneel' en worden de klachten veroorzaakt door de ruimte-innemende werking van de gezwellen en/of hun uitzaaiingen. Het betreft zeldzame gezwellen die door meerdere specialisten behandeld en gediagnosticeerd worden. Dit heet 'multidisciplinaire zorg'. Een deel van deze zorg wordt in het ADRZ in nauw overleg met het ENETS centrum van het Erasmus MC aangeboden.

Diagnostiek vindt plaats door middel van diverse scans en uitgebreid bloedonderzoek. Betrokken specialismen binnen het ADRZ zijn: endocrinoloog, oncoloog, maag-, darm- en leverarts, chirurg, patholoog, radioloog, en nucleair geneeskundige. Het Erasmus MC is ons topreferent verwijzingscentrum voor de behandeling van patiënten met endocriene tumoren uitgaande van de darmen en de alvleesklier. Het EMC is door de European Neuro-Endocrine Tumor Society (ENETS) gecertificeerd 'centre of excellence' voor de behandeling van deze patiënten. Er is een speciale tumorwerkgroep 'Endocriene Tumoren' actief. Deze faciliteert het multidisciplinaire overleg betreffende deze complexe patiëntengroep.

 

Meer informatie: www.enets.org

 

Bijnierziekten

De bijnier is een enkele centimeters groot orgaantje dat zich bovenop de nier bevindt. Het bestaat uit twee delen: de bijnierschors (de buitenkant van het orgaantje) en het bijniermerg (het binnenste van het orgaantje). De bijnierschors maakt geslachtshormonen (testosteron, progesteron en oestrogeen), steroïdhormonen (onder andere cortisol dat vrijkomt bij stress) die onder andere een afweeronderdrukkende werking hebben en mineraalcorticosteroiden, hormonen die de water- en zouthuishouding van het lichaam regelen. Het bijniermerg maakt adrenaline, het hormoon dat bij schrik, angst of spanning vrijkomt en het lichaam aanzet tot een verhoogde staat van paraatheid.

Bijnierziekten leiden frequent tot symptomen als gevolg van een overmaat of tekort  aan bijnierhormonen. Vaak is de oorzaak een goedaardige of kwaadaardige tumor van de bijnier, maar andere oorzaken, zoals een aangeboren aandoening, zijn ook mogelijk. Bekende ziektebeelden zijn het syndroom van Cushing, de ziekte van Conn, feochromocytoom, congenitale bijnierhyperplasie en de ziekte van Addison. Gezien de zeldzaamheid van een aantal van deze aandoeningen vindt de behandeling van bijnierziekten in het algemeen niet in het ADRZ maar in multidisciplinair verband in het Erasmus MC plaats. Het Erasmus MC beschikt over specifieke expertise m.b.t. de diagnostiek (bijniervenebemonstering) en chirurgische behandeling van bijnierziekten. 
 
Binnen het ADRZ bestaat specifieke expertise op het gebied van diagnostiek van bijnierschorshormoonsynthese en de stoornissen die hierbij kunnen optreden. In nauw overleg met het Erasmus MC vindt medicamenteuze behandeling plaats. Chirurgische behandeling van bijnierziekten en in het bijzonder de goed- en kwaadaardige bijniertumoren vindt voor Zeeuwse patiënten altijd plaats in het Erasmus MC.

 

Meer informatie: www.bijniernet.nl

 

Om deze website optimaal te laten functioneren gebruiken wij cookies. Voor meer informatie zie ons cookiebeleid.