Hygiënische voedingsrichtlijn (na stamceltransplantatie)

U hebt recent een stamceltransplantatie ondergaan. Hierdoor heeft u sterk verminderde afweer waardoor een een verhoogde kans op een voedselinfectie. In deze richtlijn vertellen we u welke voeding u beter niet kunt eten, hoe u met uw voeding om moet gaan en hoe lang u uw voeding kunt bewaren. Zo blijft de kans zo klein mogelijk dat u een voedselinfectie krijgt.

Bij een sterk verminderde afweer heeft u minder witte bloedcellen. Dit noemen we de ‘dip’. uw lichaam kan u minder goed beschermen tegen ziekteverwerkers in de voeding en u kunt sneller een voedselinfectie krijgen.

Wat is een voedselinfectie?

Een voedselinfectie is een ontsteking van uw maag en darmen veroorzaakt door eten of drinken. Als u iets eet of drinkt dat besmet is met een ziekmakende bacterie, virus of parasiet kunt u last krijgen van:

• buikpijn
• misselijkheid
• overgeven
• diarree
• koorts

Meer informatie over ziektemakers

In eten en drinken kunnen ziekmakende stoffen zitten, zoals bacteriën, virussen, schimmels of parasieten.

U ziet, ruikt of proeft deze ziekmakers niet altijd. Toch kunnen ze een voedsel infectie veroorzaken. U kunt dan last krijgen van bijvoorbeeld:

• misselijkheid
• overgeven
• diarree

Veel voorkomende ziekmakers in eten en drinken zijn:

Toxoplasma gondii

Dit is een parasiet die de ziekte toxoplasmose kan veroorzaken. Deze parasiet zit in rauw vlees of rauwe vleeswaren. Als u het vlees verhit of invriest bij (-12 ^o C voor minimaal 4 dagen) zal de parasiet doodgaan.

Listeria

Listeria is een bacterie die een voedselinfectie kan veroorzaken. Deze bacterie groeit vooral in een vochtige omgeving, zoals in een koelkast. Hoe kouder de koelkast, hoe minder snel de bacterie groeit. Bij 4 ^o C groeit Listeria minder snel dan bij 7 ^o C.

Listeria zit vooral in producten die lang gekoeld bewaard worden en die niet worden opgewarmd voor het eten. Listeria kan bijvoorbeeld zitten in zachte kazen van rauwe melk, voorverpakte vleeswaren, gerookte vis en rauwe dierlijke producten.

Tip: dek producten in de koelkast af om verspreiding van Listeria te voorkomen.

Hepatitis E

Dit virus kan voorkomen in rauwe schaal en schelpdieren, vlees van varkens, wild zwijn en edelhert. Vooral varkenslever en producten die van varkenslever zijn gemaakt, zoals paté en leverworst kunnen besmet zijn.

Een besmetting met dit virus kan op de lange termijn schade aan de lever veroorzaken (bijvoorbeeld levercirrose).

Andere ziektemakers

Er zijn nog veel meer bacteriën, schimmels, virussen of parasieten waar u ziek van kunt worden. Voorbeelden zijn:

• Salmonella: komt voor in rauwe dierlijke producten (zoals vlees, vis, eieren) en op rauwe groente, kiemgroente en fruit.
• Norovirus: komt voor in rauwe schaal en schelpdieren en op rauwe groente en fruit.

Deze ziektemakers kunnen ervoor zorgen dat u langer ziek bent of ernstiger klachten krijgt.

Voedingsaandachtspunten

Tijdens uw ziekenhuisopname wordt de warme maaltijd in de afdelingskeuken volgens vaste richtlijnen bereid.

Hoe gaat u hygiënisch met uw eten om?

• Was voor het eten uw handen met zeep. Ook na toiletbezoek.
• Eet alleen verse groenten en fruit waarvan de schil niet beschadigd is. Was het fruit goed onder stromend water.
• Algemeen geldt: hoe korter het eten bewaren, hoe veiliger. Laat melk en melkproducten, kaas, vleeswaren, salades en gebak niet langer dan twee uur buiten de koelkast staan. Gooi deze daarna weg.
• Let op de houdbaarheidsdatum en bewaarinstructies op de verpakking.

Voedingsmiddelen

Het is ook belangrijk om geen producten te eten die een grotere kans geven op een voedselinfectie. In de tabel hieronder ziet u welke producten u wel en niet veilig kunt eten na een stamceltransplantatie.

We hebben geprobeerd om zo volledig mogelijk te zijn. Twijfelt u over een product? Overleg dan met uw diëtist.

Kaas

• Wel eten: Harde en zachte kazen gemaakt van gepasteuriseerde (=verhitte) melk.Voorbeelden hiervan zijn: mozarella, brie, feta, zachte geitenkaas, alle smeer- en roomkazen van gepasteuriseerde melk.
• Niet eten: Kaas gemaakt van rauwe melk. Op de verpakking staat ‘au lait cru’ of ‘gemaakt van rauwe melk’. Bij onverpakte kaas: vraag uw kaasboer of de kaas wel/ niet van rauwe melk gemaakt is. Uitzondering: harde (boeren)kazen gemaakt van rauwe melk (bacteriën kunnen hierin niet groeien).

Eieren

• Wel eten: Verhit eieren goed voor u ze eet. Voor bakken geldt: eet het ei alleen als het helemaal gestold is. Bij koken: kook eieren 10 minuten.
• Niet eten: Rauwe eieren, eieren waarvan het eigeel of eiwit niet geheel gestold (nog zacht) is. Producten bereid met rauwe eieren zoals zelfgemaakte mayonaise, bavarois, mousse of tiramisu. NB: uit de supermarkt (en in het ziekenhuis) zijn deze producten wel veilig. Tip: in de supermarkt is gepasteuriseerd ei te koop.

Melk

• Wel eten: Melk (producten) uit de supermarkt zijn gepasteuriseerd = verhit en veilig.
• Niet eten: Rauwe melk of producten waarin rauwe melk verwerkt is. Dit is melk die u bij de boer kunt kopen.

Probiotica

• Niet eten: Alle soorten Probiotica zoals Yakult ®, Activia ®, Actimel ® en Vifit ®.

Vlees, kip of gevogelte

• Wel eten: Goed gegaard vlees, kip en gevogelte. Van binnen en van buiten mag het vlees niet meer rood of roze zijn (vlees moet boven de 75 graden verhit zijn).
• Niet eten: Rauw of onvoldoende verhit vlees, kip of gevogelte: zoals tartaar, carpaccio, half doorbakken biefstuk of half doorbakken varkenshaas.

Vleeswaren

• Wel eten: Verhitte vleeswaren en worstsoorten. Voorbeelden hiervan zijn beenham, schouderham, yorkham, gegrilde ham, casselerrib, achterham, boterhamworst, gebraden gehakt, corned beef, kipfilet en kalkoenfilet.
• Niet eten: Rauwe of gedroogde vleeswaren. Voorbeelden hiervan zijn filet americain, osseworst, theeworst, carpaccio, rookvlees, rosbief, chorizo, rauwe ham, parmaham, coburger ham, serranoham, salami, fuet, bloedworst, (boeren)metworst, cervelaatworst, bacon, gerookte spek, paté en leverworst. Varkenslever en varkensleverproducten zoals paté, leverworst, balkenbrij, likkepot, leverkaas en gebakken pastei. NB: gebakken of gekookt mogen deze producten wel gegeten worden. Niet alle producten zijn geschikt om te verhitten; deze mogen dus NIET gebruikt worden.

Vis, schaal en scheldieren

• Wel eten: Verhitte vis: alle gebakken, gekookte of gefrituurde vissoorten. Gekookte of gebakken schaal- en schelpdieren. Mosselen (als de schelp voor het koken dicht was en na het koken goed geopend is). Vis uit blik of glas.
• Niet eten: Rauwe vis zoals haring en sushi met rauwe vis. Gerookte vis uit de koeling of vriezer zoals gerookte zalm, paling en makreel. Rauwe schaal- en schelpdieren zoals kreeft, garnalen, krab, mosselen, oesters, coquilles en kokkels. NB: gebakken of gekookt mogen deze producten wel gegeten worden.

Fruit

• Wel eten: Vers onbeschadigd en gewassen fruit. Fruit in blik. Kant-en-klare fruitsalades, let hierbij op de houdbaarheidsdatum en hoe het fruit eruitziet.
• Niet eten: Grapefruit en verwante producten zoals pomelo,minneola, sweetie, ugli en eventuele andere kruisingen met grapefruit. Producten waar grapefruit(sap) in verwerkt kan zijn zoals vruchtensap, bitter lemon. NB: het advies is om geen grapefruit of producten met grapefruit te gebruiken, zoals grapefruitsap. Deze producten zorgen ervoor dat bepaalde medicijnen minder goed worden afgebroken in u lichaam. Daardoor komt er te veel van het medicijn in uw bloed, wat kan zorgen voor meer bijwerkingen. Dit geldt ook voor kruisingen met grapefruit of aan grapefruit verwante producten. Deze producten hebben dezelfde werking en hetzelfde effect. 

Groente

• Wel eten: Verse, onbeschadigde en gewassen groente, rauwkost. Zakjes gewassen groente en sla uit de supermarkt. Kant-en- klare salades, let hierbij op de houdbaarheidsdatum en hoe de salade eruit ziet.
• Niet eten: Kiemgroente zoals taugé en alfalfa. NB: gebakken of gekookt mag dit wel gegeten worden.

 Noten en pinda’s

• Wel eten: Gepelde noten en pinda’s.
• Niet eten: Ongepelde noten en pinda’s kunnen schimmelsporen bevatten die bij het pellen ingeademd kunnen worden.

IJs

• Wel eten: Alle soorten fabrieksmatig verpakt ijs. Kant-en-klare milkshake uit de supermarkt.
• Niet eten: Onverpakt ijs, zoals schepijs, softijs of verse milkshake.

Peper:

Niet eten: strooi niet met peper. Hier kunnen schimmelsporen in zitten. Adem de deeltjes niet in.

Waar moet u op letten voor thuis?

U moet niet alleen letten op wat u eet, maar ook hoe u de voeding:

• koopt
• bewaart
• en klaarmaakt

Als voedingsmiddelen niet goed bewaard of bereid worden, is het risico op een voedselinfectie groter.

Adviezen voor kopen en bewaren

Kopen

Let op de houdbaarheidsdatum en de bewaarinstructie op de verpakking.

Op verpakkingen kunnen 2 soorten houdbaarheidsdata staan: een “ten minste houdbaar tot” -datum (THT) en een “te gebruiken tot” -datum (TGT)

• THT (ten minste houdbaar tot datum) zegt iets over de kwaliteit van het product; het staat op voedingsmiddelen zoals melk, rijst en groente uit pot. Voor deze producten geldt gooi ze niet zomaar weg na deze datum maar kijk, ruik en proef of het nog goed is. Na deze datum kan smaak, geur of kleur iets achteruitgaan. U kunt her vaak nog wel veilig eten.
• TGT (te gebruiken tot datum) zegt iets over de veiligheid van het product. Het staat op producten zoals vlees, vis of voorgesneden groente. Deze datum geeft aan dat het product tot en met deze datum veilig te gebruiken is. Niet gebruiken na deze datum.
• Gebruik een koeltas of koelbox om bederfelijke en diepvriesproducten mee naar huis te nemen. Koop producten niet als de verpakking kapot of beschadigd is.
• Koop groente en fruit vers en onbeschadigd.
• Koop kleine porties van producten die u weinig gebruikt. Berg de producten thuis zo snel mogelijk op in de koelkast of vriezer.

Bewaren

• Over het algemeen geldt, hoe korter u de voeding bewaart, hoe veiliger.
• Let op de bewaaradviezen op verpakkingen, vooral als u de verpakking al heeft opengemaakt.
• Houdt warme gerechten niet langer dan 1 uur warm.
• Dek voedsel goed af, ook in de koelkast.
• Restjes van maaltijden moeten zo snel mogelijk worden terug gekoeld in de koelkast. Eet u deze de volgende dag? Dan is bewaren in de koelkast voldoende. Wilt u deze later nog eten? Bewaar de maaltijd dan in de vriezer.

Het Voedingscentrum heeft een handige bewaarwijzer gemaakt. Hierin kunt opzoeken hoe lang u een product kunt bewaren. U vindt de bewaarwijzer via onderstaande links:

https://www.voedingscentrum.nl/nl/thema/kopen-koken-bewaren.aspx

Wassen:

Was u handen met water en zeep:

• Voor het bereiden van voedsel.
• Voor het eten.
• Na het aanraken van rauw vlees en rauwe groenten.
• Na een toiletbezoek.
• Na het verschonen van baby’s
• Na het aanraken van (huis)dieren.

Was groente en fruit onder stromend water, zeker als u ze rauw eten.

Hygiëne in de keuken

• Zorg dat klaargemaakt eten niet in contact komt met producten die nog rauw zijn. Let ook op bij gourmet of barbecue dat u gare en rauwe producten gescheiden houdt.
• Gebruik spullen die u nodig heeft in de keuken, zoals snijplanken, messen of spatels niet meer voor andere producten, als ze in aanraking zijn geweest met rauw vlees, kip of vis. Was gebruikte spullen af met heet water en afwasmiddel.
• Maakt de koelkast 1 x per maand goed schoon.
• Ontdooi de vriezer 1 x per 3 maanden en maak goed schoon.
• Neemt elke dag een schone vaatdoek , keukendoek en theedoek. Was deze doeken minimaal op 60 ^oC.
• Ontdooi vlees, kip of vis op een afgedekt bord in de koelkast. Heeft u dooivocht gemorst? Hier kunnen bacteriën in zitten. Maak de plek waar u heeft gemorst goed schoon.

Verhitten

Bij temperaturen boven de 75 ^oC gaan bacteriën dood.

• Verhit vlees, kip, vis en eieren door en door tot het product volledig gaar is.
• Warmt u eten op? Verhit het dan door en door tot het stomend heet is.
• Schep het eten goed om tijdens het verhitten, ook als u het opwarmt in de magnetron.
• Dompel kiemgroenten zoals alfalfa en taugé onder in kokend water of verhit ze mee.

Koelen

• Zet de temperatuur van de koelkast op maximaal 4 ^oC.
• Zet de temperatuur van de vriezer op -18 ^oC.

Eten buiten de deur

• Kies een restaurant waar u goede ervaringen mee heeft, of bekijk recensies op internet;
• Let goed op de hygiëne in een eetgelegenheid. Geef in een restaurant door dat u alleen producten mag eten die:
  • vers bereid zijn
  • goed gaar zijn
  • of door en door verhit zijn
• Eet geen eten uit buffetten als dat kan. Moet u toch van een buffet eten?
  • schep dan als eerste op
  • of vraag of er in de keuken apart voor u kan worden opgeschept
• Bestel liever geen thuisbezorgde maaltijden. Of bestel een maaltijd die u thuis (opnieuw) kunt opwarmen.
• Wees voorzichtig met afhaalmaaltijden.
  • zorg dat de maaltijd altijd goed heet is, als u deze ophaalt
  • twijfelt u? Warm het dan thuis extra op
• Gaat u barbecueënen of gourmetten?
  •  bewaar vlees, kip of vis in de koelkast. Pak alleen de porties die u meteen verhit wordt
  • gebruik apart bestek en servies voor rauwe producten
  • gebruik eventueel voorgegaard vlees
  • zorg ervoor dat alle voedingsmiddelen (ook sausen en salades) niet in de zon staan

Meer informatie over veilig eten en drinken kunt u vinden op de website van het voedingscentrum.

Meer informatie

Meer informatie over de voeding, de zorg en de ziektebeelden kunt u vinden op onderstaande websites:

• Wereld Kanker Onderzoek Fonds | Voeding, leefstijl en kanker
• Hematologienederland.nl
• Hematon.nl

Contact