Alvleesklierontstekingen het gebruik van spijsverteringsenzymen

De alvleesklier (pancreas) is een orgaan dat in de buikholte ligt en heeft twee belangrijke functies:

• Het produceren van spijsverteringsenzymen. Deze zijn nodig voor de vertering van vetten, koolhydraten en eiwitten zodat deze opgenomen kunnen worden via de darm.
• De productie van hormonen zoals insuline. Insuline is noodzakelijk om de bloedsuikerspiegel te reguleren.

Wanneer de ontsteking van de alvleesklier tijdelijk of van korte duur is, spreekt men van acute alvleesklierontsteking. Deze kan ontstaan door galstenen of overmatig alcoholgebruik, maar soms ook zonder duidelijke oorzaak. Herhaaldelijke acute alvleesklierontsteking kan tot een chronische alvleesklierontsteking leiden, waarbij sprake kan zijn van blijvende schade aan het orgaan. Hoewel de alvleesklier een grote reservecapaciteit heeft, ontstaan er bij herhaalde ontstekingen problemen met de spijsvertering. Pas later kunnen er klachten ontstaan, bijvoorbeeld ontregelde waarden van de bloedsuikerspiegel.

Klachten

Het verloop van zowel acute als chronische alvleesklierontsteking is wisselend en kan per patiënt anders verlopen. De meest kenmerkende klacht is pijn midden in de buik, die acuut en heftig kan verlopen. Aan de voeding gerelateerde klachten zijn verminderde eetlust, misselijkheid en braken. Na een maaltijd kunnen de klachten toenemen. Gevolg van de klachten kan gewichtsverlies zijn wat kan leiden tot ondervoeding.

Voedingsadviezen bij een acute alvleesklierontsteking

Voeding is belangrijk om achteruitgang in conditie en weerstand te voorkomen. Het advies is te eten volgens de Richtlijnen Goede Voeding*. Tenzij de arts anders adviseert, mag in principe alles worden gegeten en gedronken. Wanneer er sprake is van onbedoeld gewichtsverlies kan gebruik worden gemaakt van de energie- en eiwitrijke adviezen die verderop worden benoemd.

Tijdens een acute alvleesklierontsteking wordt alcohol afgeraden. Wanneer alcohol de oorzaak is van de alvleesklierontsteking wordt alcoholgebruik, ook na herstel, afgeraden.

*Op de website van het Voedingscentrum zijn de aanbevolen dagelijkse hoeveelheden per leeftijdscategorie en geslacht terug te vinden.

Het kan zijn dat vetrijke voeding in het begin minder goed wordt verdragen, omdat de alvleesklier nog niet voldoende enzymen kan produceren die zorgen voor de vetvertering. De vetten in de voeding dienen alleen beperkt te worden indien deze bovenbuik klachten geven. Een extreem vette voeding is voor niemand gezond. Hiervoor geldt dat dit met mate gebruikt dient te worden.

Voedingsadviezen bij een chronische alvleesklierontsteking

Pijn en ontsteking kost het lichaam extra energie. Pijn kan ook een prikkel zijn om niet of minder te eten. Kleine frequente maaltijden worden vaak het beste verdragen. Inname van voldoende energie is belangrijk om ongewenst gewichtsverlies te voorkomen. Vetten en koolhydraten zijn de voornaamste leverancier van energie. Bij onvoldoende inname hiervan worden de eiwitten als energiebron gebruikt, terwijl het juist belangrijk is om de eiwitten als bouwstof te gebruiken. Inname van voldoende eiwitten is namelijk belangrijk voor de opbouw, het behoud en herstel van weefsels in het lichaam zoals de spieren. Eiwitten zitten voornamelijk in vlees(waren), kip, vis, kaas, eieren, zuivel, vegetarische vleesvervangers, peulvruchten, tofu, tahoe, tempeh, noten(pasta) en pinda(kaas).

Energie- en eiwitverrijkte adviezen:

• Eet regelmatig: gebruik zes tot zeven kleine maaltijden per dag.
• Kies voor volvette producten zoals volle melk, volle yoghurt, volvette kaas.
• Kies voor krentenbrood, een luxe broodje of tosti in plaats van gewoon brood.
• Besmeer brood met margarine of roomboter.
• Gebruik royaal broodbeleg zoals (smeer)kaas, vleeswaren, vis, pindakaas of (roer)ei.
• Gebruik bij de hoofdmaaltijden een melkproduct zoals een glas melk of chocolademelk, schaaltje yoghurt, vla of kwark.
• Maak gebruik van tussendoortje zoals blokjes kaas, plakjes vleeswaren, cracker met hartig beleg, (ongezouten) noten of pinda’s, melkproducten zoals skyr, kwark en vla.

Soms is het gebruik van dieetpreparaten zoals drinkvoeding op advies van de diëtist noodzakelijk.

Alcohol bij chronische alvleesklierontsteking

Wat de oorzaak van chronische alvleesklierontsteking ook is, het advies is om helemaal geen alcohol te drinken. Alcohol kan op termijn een snelle en ernstige achteruitgang van de alvleesklierfuncties veroorzaken.

Spijsverteringsenzymen

Wanneer de alvleesklier als gevolg van chronische ontstekingen zodanig is aangetast dat deze minder spijsverteringsenzymen kan afgeven aan het lichaam, is het nodig om deze enzymen aan te vullen. Als er onvoldoende spijsverteringsenzymen in de darm zijn kan het lichaam de voedingstoffen, met name vetten, niet goed opnemen. Dit kan de volgende klachten geven:

• Vol en opgeblazen gevoel na de maaltijd.
• Overmatige gasvorming en buikkrampen.
• Onbedoeld gewichtsverlies.
• Verandering van het ontlastingspatroon zoals:
  • Hogere frequentie.
  • Sterkere geur.
  • Beige/grijs van kleur.
  • Vettige ontlasting die blijft plakken in het toilet.

Via de vettige ontlasting gaan de in vet oplosbare vitamines A, D, E en K gedeeltelijk verloren. Om dit en bovengenoemde klachten te beperken, kan de arts een preparaat met spijsverteringsenzymen voorschrijven in de vorm van capsules met daarin gedroogde korrels. In de korrels zitten de enzymen lipase, protease en amylase. Deze enzymen zorgen voor de vertering van de voeding in de dunne darm waardoor voedingsstoffen beter worden opgenomen. Het aantal capsules dat gebruikt dient te worden hangt af van de hoeveelheid vet die in de voeding aanwezig is. Om in te schatten hoeveel vet de voeding bevat kan het etiket van het product, bijgevoegde vettabel of de Eetmeter-app van het Voedingscentrum worden gebruikt.

Adviezen ten aanzien van de inname van spijsverteringsenzymen

De capsules dienen zowel bij iedere hoofdmaaltijd als bij een tussendoortje te worden ingenomen wanneer deze vet bevat. De capsules moeten in zijn geheel worden doorgeslikt (niet kauwen) met voldoende water, doe dit direct voor of tijdens de maaltijd.

Goed om te weten:

• Wanneer de maaltijd langer duurt (zoals bij uit eten gaan), moeten de capsules over de maaltijd worden verdeeld: bijvoorbeeld bij aanvang van en halverwege de maaltijd.
• Als een dosis is vergeten, kan deze nog tot een half uur na het eten worden ingenomen, daarna heeft het geen effect meer.
• Als het niet lukt om de capsules in één keer door te slikken, kunnen de capsules worden opengemaakt.
  • De losse korrels moeten dan met een niet te warm (≤ 25 graden), lichtzuur voedingsmiddel worden ingenomen; zoals appelmoes, yoghurt, sinaasappelsap of appelsap. Dit is belangrijk om de enzymen op het juiste moment te activeren.
  • Zorg dat er geen korrels in de mond achterblijven, deze kunnen het slijmvlies in de mond aantasten.

Het lezen van een etiket

Het vetgehalte van een verpakt voedingsmiddel is ook terug te vinden op het etiket. Op het etiket staat de voedingswaardetabel. Deze geeft onder andere aan hoeveel vet er in het product zit. Dit staat altijd per 100 gram of 100 ml vermeld. Soms laat de verpakking ook zien hoeveel de voedingswaarde per portie is.

Drinkvoeding

Er zijn diverse merken, soorten en maten verkrijgbaar. Raadpleeg voor de hoeveelheid vet de verpakking van het product of vraag het de diëtist.

Meer informatie

Extra informatie is te vinden op de volgende websites:

• Maag Lever Darm Stichting: mlds.nl.
• Alvleeskliervereniging Nederland: alvleeskliervereniging.nl.
• Voedingscentrum: voedingscentrum.nl.

Contact

Heeft u naar aanleiding van deze folder nog vragen, dan kunt u op werkdagen tussen 8.00 en 13.00 uur telefonisch contact opnemen met de diëtist via 088 125 00 00. U kunt ook een e-mail sturen naar dietetiek@adrz.nl of gebruikmaken van het contactformulier op onze website, deze wordt vaak dezelfde werkdag nog in behandeling genomen.

Vettabel

De vettabel is een overzicht van voedingsmiddelen waar vet in zit. Hiermee kan berekend worden hoeveel vet er in voedingsmiddel, maaltijd of tussenmaaltijd zit en bepaald worden hoeveel spijsverteringsenzymen nodig zijn.

Bij welke voedingsmiddelen zijn geen enzymen nodig?

Bij voedingsmiddelen waar geen vet in zit is het niet nodig om spijsverteringsenzymen in te nemen. Voorbeelden hiervan zijn:

• Fruit en vruchtensap
• Frisdrank, (vruchten)limonades
• Thee, koffie zonder melk
• Bouillon
• Harde snoepsoorten, zoals lolly’s, pepermunt, zuurtjes
• Kauwgom, winegums, drop

Tabel met de hoeveelheid gram vet per voedingsmiddel