Wat is dysfagie?
Dysfagie betekent moeite met slikken. Bij een slikstoornis gaat het doorslikken van eten, drinken of speeksel niet goed. U kunt zich dan verslikken of voelen dat een voedselbrok in de keel blijft steken.
Oorzaak
De hersenen, zenuwen en spieren van de mond, tong en keel zorgen ervoor dat voedsel of drinken veilig naar de maag gaat. Bij een slikstoornis gaat er iets mis in de aansturing van het slikken of het bewegen van de spieren. Er zijn verschillende oorzaken mogelijk.
Slikproblemen kunnen ontstaan door:
- Een beroerte (CVA)
- Een spierziekte
- Langdurige intubatie
- Een operatie of bestraling in het hoofd-halsgebied
- Ademhalingsproblemen, zoals COPD
- Algeheel ziek zijn, sufheid, verwardheid
Kenmerken
Een slikstoornis kan plotseling of geleidelijk ontstaan. Het kan een ernstig probleem zijn (helemaal niet meer kunnen slikken) of licht. De ernst en soort slikstoornis is afhankelijk van de onderliggende oorzaak. De meeste mensen met een slikstoornis hebben vooral moeite met dunne vloeistoffen.
Mogelijke kenmerken van een slikstoornis:
- Regelmatig verslikken in eten of drinken
- Veel de keel moeten schrapen tijdens eten of drinken
- Het gevoel hebben dat voeding of medicijnen in de keel blijven steken
- Voedsel blijft in de mond achter
- Drinken komt door de neus terug
- Drinken of eten loopt uit de mond
- Speekselverlies
- Continu een borrelende stem en last van slijmen hebben
Verslikken
Iedereen verslikt zich wel eens. Maar vaak of ernstig verslikken is niet normaal.
Bij verslikken komt eten of drinken in de luchtpijp in plaats van in de slokdarm. Verslikken kan gebeuren vóór, tijdens of ná het slikken. Meestal moet u dan hoesten. Blijf altijd goed doorhoesten om uw luchtweg weer vrij te maken. Neem niet meteen een slokje water.
Kenmerken van verslikken:
- Hoesten of kuchen tijdens of na het eten of drinken
- Rood aanlopen en traanogen krijgen
- Kortademig of benauwd worden tijdens eten of drinken
- Borrelende stem
Gevolgen
Bij een lichte slikstoornis is eten en drinken vaak wel mogelijk, soms met aanpassingen van de voeding of de manier van slikken. Soms is eten en drinken niet meer veilig. Dan kan (tijdelijk) een andere manier van voeden nodig zijn, zoals sondevoeding.
Verslikt u zich vaak, dan heeft u een grotere kans op een longontsteking. In sommige gevallen kan dit ernstig of zelfs levensbedreigend zijn. Uw algehele gezondheid, zoals uw weerstand, een goede mondhygiëne en uw vermogen om te hoesten, spelen hierbij een belangrijke rol. Heeft u een slechte mondhygiëne of moeite met hoesten, dan neemt het risico op een longontsteking toe. Zorg daarom goed voor uw gebit of gebitsprothese. Poets minimaal twee keer per dag uw tanden, tong en slijmvliezen.
Soms gaan mensen met een slikstoornis bepaalde voedingsmiddelen vermijden of minder eten, omdat het slikken moeilijk is. Er bestaat dan een risico dat u te weinig voedingsstoffen binnenkrijgt. Hierdoor kunt u op langere termijn uitdrogen of ondervoed raken. Daarom wordt u bij een slikstoornis vaak ook ondersteund door een diëtist.
Behandeling
Bij slikproblemen kunnen een logopedist of verschillende artsen betrokken zijn, zoals een Keel-Neus-Oorarts (KNO) of Maag-Darm-Leverarts (MDL). Dit hangt af van de oorzaak van de slikstoornis.
Logopedie
Een logopedist onderzoekt waar het mis gaat met het slikken. Het slikonderzoek bestaat meestal uit:
- Een gesprek over de klachten
- Onderzoek naar de werking van de spieren en het gevoel in de mond en keel
- Meekijken als u eet of drinkt
- Soms is er aanvullend onderzoek met een KNO-arts of MDL-arts nodig
De behandeling kan bestaan uit:
- Uitleg over de slikfunctie
- Adviezen over houding tijdens eten en drinken
- Het aanleren van een sliktechniek
- Oefeningen voor de spieren in de mond en keel
- Aanpassen van eten en drinken
- Advies over hulpmiddelen bij eten en drinken
Aanpassen van eten of drinken
Soms helpen houdingsaanpassingen of een sliktechniek onvoldoende. Het is dan een optie om de consistentie (structuur) van voeding of dranken aan te passen. Dikkere vloeistoffen zijn soms makkelijker te slikken dan dun. Zachte of gemalen voeding is soms makkelijker te slikken dan vaste voeding. De logopedist bekijkt samen met u wat mogelijk is.
Omgaan met slikproblemen
Algemene adviezen bij slikproblemen
Dit zijn enkele algemene adviezen die voor de meeste mensen van toepassing zijn.
- Zit rechtop tijdens eten en drinken (laat uw hoofd niet achterover leunen).
- Neem kleine happen en slokken.
- Slik uw mond eerst leeg voordat u een nieuwe hap of slok neemt.
- Concentreer u op het slikken. Verminder afleiding (praten, TV).
- Maak droge, harde of kruimelige voeding makkelijker met extra saus of kies voor zachtere of gepureerde producten.
- Medicatie slikken: dit gaat vaak makkelijker met dikvloeibare voeding (yoghurt, vla of appelmoes). Bespreek met uw arts of apotheker of dit kan bij uw medicatie. Doorslikken met een hap fijngekauwd brood is ook mogelijk. De logopedist kan u hierin adviseren.
Algemene sliktechniek (drinken)
Deze stappen kunnen vaak al helpen om veiliger te slikken:
- Neem een klein slokje en houd dit even in de mond.
- Sluit uw lippen, zet uw kiezen op elkaar en duw uw tong tegen uw gehemelte.
- Concentreer en slik stevig.
- Slik daarna nog een keer droog na (zonder drinken) om de keel goed leeg te maken.
Wat te doen bij verslikken
- Ga goed rechtop te zitten
- Blijf goed doorhoesten
- Wacht tot de ademhaling weer rustig is
- Geen slokje water nemen voordat u bent uitgehoest of op adem bent gekomen. U kan zich weer verslikken.
Meer informatie
Hieronder vindt u verschillende aanvullende informatiebronnen. Voor vragen kunt u altijd bij de logopedist terecht.
Slikproblemen (Thuisarts)
Logopedie.nl (slikstoornissen bij volwassenen)
Moeilijkslikken.nl – informatie over slikproblemen voor patiënten, mantelzorgers en zorgverleners Datisevenslikken.nl – recepten voor mensen met slik- of kauwproblemen
Video slikproblemen (Amsterdam UMC)
Contact
Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen of ontstaan er na de behandeling onverhoopt problemen waarover u zich zorgen maakt, dan kunt u bellen naar Logopedie via 088 125 4376 of stuur een e-mail naar logopedie@adrz.nl.
Als u de afdeling niet kunt bereiken, kunt u bellen naar de Receptie van Adrz via 088 125 00 00.